wiaraAdam Bremeński, a za nim nasz Helmold szczegółowo opowiadają, o usiłowaniach biskupów w celu oświecenia Sławiańszczyzny światłem wiary Chrystusa, ale zarazem przytaczają i powody, dla których Sławianie tak powoli i tak niechętnie przystępowali do nowej wiary i z taką gwałtownością, przy każdej sposobności do swych bogów wracali.

Nie w jednem miejscu opowiadają oni, że książęta Sascy, którzy z woli cesarzów nad Sławianami władzę swą, rozciągali, straszliwym uciskiem do powstania Sławian zmuszali. Trzy razy Sławiańszczyzna północna chrzest święty przyjmowała i trzy razy do pogaństwa wracała, wypędzając Niemców, burząc kościoły i mordując kapłanów. Skądże ta ich zaciekłość? Czy z przywiązania do swoich bogów, czy też z braku zdrowego pojęcia o swoim położeniu? Nie, Sławianie nie mieli nienawiści ani do religii chrześcijańskiej, ani do jej kapłanów, lecz czuli wstręt niepokonany do Niemców, i w sługach ołtarza Niemców tylko lub im zaprzedanych ludzi widzieli. A Niemców czyliż mogli pokochać?

Sam Helmold za Adamem mówi (roz. 21) Książęta (Duńscy i Sascy) zawarli pokój ze Sławianami, lecz przytem o chrześcijaństwie żadnej nie było wzmianki, i nie oddali też czci Bogu, który im w wojnie posłał zwycięstwo. Stąd poznać można nienasyconą chciwość Sasów, którzy mimo to, że i siłą wojenną i umiejętnością użycia onej celują pomiędzy wszystkiemi innemi ludami, przytykającemi do barbarzyńców, zawsze bardziej są, skłonni do powiększania daniny niż do jednania dusz Bogu. Chwała więc religii chrześcijańskiej od dawna by przy usiłowaniach kapłanów mocy w ziemi sławiańskiej nabyła, gdyby temu na zawadzie chciwość Sasów nie stawała. Niech więc będzie wysławiany i wszelką chwałą wywyższany ów Godeszalk (Książę Bodrycki), który z narodu barbarzyńskiego pochodząc z całym zapałem miłości ludowi swemu dar wiary, łaskę nawrócenia odnowił. Przeciwnie nagana niech będzie udziałem tych książąt Saskich, którzy pochodząc od przodków chrześcijańskich, i przytuleni do łona świętej matki, Kościoła, dla sprawy Bożej zawsze byli bezowocnymi i nieużytecznymi.”

W rzeczy samej ucisk przez Sasów wywierany był straszliwy; a gdy do tego dodamy jeszcze dziesięciny, które Slawianie Kościołowi opłacać musieli, łatwo wytłumaczymy sobie tę rozpacz, z jaką Sławianie dla uratowania życia i wolności porywali się do broni. Jaką zaś była dziesięcina, o tem także mówi Helmold (roz. 12): „Składano biskupowi z całej ziemi Wagrów albo Obotrytów roczną, daninę, która miejsce dziesięciny zastępowała, a mianowicie od każdego pługa miarę zboża, czterdzieści motków lnu i dwanaście sztuk czystego srebra. Prócz tego jeden pieniądz jako nagrodę dla tego, kto daninę wybierał. Sławiański zaś pług oznaczał to co para wołów lub jeden koń.” Toteż rozpacz Sławian jest do wytłumaczenia. Gdy biskup Gerold w r. 1163 zwiedzał w towarzystwie Helmolda i innych kapłanów (roz. 83), swą dyecezyję i w Lubieczu (Lubece), nakłaniał Sławian do przyjęcia religii chrześcijańskiej, Książę Przybysław tak się do niego odezwał: „Słowa twoje, o czcigodny biskupie, są to słowa Boże i prowadzą nas do zbawienia naszego. Lecz jakże wstąpimy na tę drogę, gdy tyle złego nas otacza. Jeżeli więc chcesz zrozumieć smutne położenie nasze, cierpliwie słów moich posłuchaj: lud bowiem, który tu widzisz, jest twoim ludem i słuszną jest rzeczą, byśmy ci nędzny stan nasz przełożyli, a wtedy do ciebie należeć będzie, byś razem z nami zabolał. Książęta bowiem nasi (Sascy), z taką surowością obchodzą się ż nami, że z powodu uciemiężeń podatkami i niewolą wolimy śmierć, niż takie życie. […] codziennie krzywdzą nas i ciemiężą aż do zupełnego zniszczenia. Czyż moglibyśmy więc poświęcić się tej nowej, religii, żebyśmy pobudowali kościoły i chrzest przyjęli, kiedy nam codziennie ucieczka przed oczami staje.

Helmolda Kronika Sławiańska z XII wieku (przełożona z języka łacińskiego na polski przez Jana Papłońskiego)

Article source: http://niezwykle.com/nawracanie-slowian-powody-dla-ktorych-slawianie-tak-niechetnie-przystepowali-do-nowej-wiary/